Er kan geen straffeloosheid bestaan
Naar aanleiding van de rellen in Anderlecht en deonaanvaardbare menselijke en materiële schade die hierdoor werd aangericht, isopnieuw de vraag gerezen hoe de amokmakers op de meest effectieve manier kunnenbestraft worden. We kunnen dergelijke opgezette confrontaties niet tolereren,wie ze ook pleegt. Er kan geen straffeloosheid bestaan. Een lik-op-stukbeleidis zonder meer gepast. Zij die dit aanrichten, moeten een duidelijk signaalkrijgen dat hun gedrag niet in de samenleving thuishoort. We moeten ervoorzorgen dat er daadwerkelijk gestraft wordt.
Dezer dagen is het precies tien jaar geleden dat het bekende Octopusakkoord (24mei 1998) tot stand kwam. Eén van de belangrijke uitgangspunten van het akkoordwas een hervorming te realiseren waardoor zowel politie als gerecht in degehele veiligheidsketen optimaal hun taken zouden kunnen vervullen. Ik hoorde devoorbije jaren vaak de opmerking dat de politiehervorming geslaagd is, maar datjustitie niet volgt. In die omstandigheden kan de veiligheidsketen inderdaadniet behoorlijk functioneren. De keten is maar zo sterk als de zwakste schakel.Zwakkere schakels moeten we versterken. De taken van de politie, het opsporen,het vervolgen, het in korte tijd bestraffen - straffen uitspreken en straffenuitvoeren - het is één grote ketting die stevig in elkaar moet zitten.
Aan het einde van die ketting durft het nogal eens foutte lopen. Door het verbeterde werk van de politie komt er meer criminaliteitaan het licht. Maar dat werk moet voortgezet worden in het vervolgingsbeleid enin de strafuitvoering. Een goede samenwerking tussen politie en parket is indeze materie cruciaal. Het uitdenken van alternatieven door de parketten en derechters om een lik-op-stukbeleid te voeren voor jonge criminelen kan hiervanhet resultaat zijn. Ook de strafuitvoering moet naadloos bij het gevoerdebeleid aansluiten. Het heeft geen zin dat politiediensten en parketten groteinspanningen leveren zolang de strafuitvoering niet naar behoren functioneerten het werk van politie en parket niet gevaloriseerd wordt. Een sputterendestrafuitvoering heeft een feitelijke straffeloosheid voor gevolg die onzesamenleving niet kan tolereren.
Huisarrest
In de marge van de rellen in Anderlecht hoorden we vaakde populistische kritiek dat de jongeren niet werden vastgehouden omdat er tochgeen plaats is in de gevangenissen. Het massaal opsluiten zou anders déoplossing zijn. Wel, ik wil niet meeheulen met het recente discours overbootcamps en heropvoedingskampen, alsof die ons dé oplossing zouden aanreiken.Dat is wat goedkoop en kort door de bocht. Ik zet mij hiertegen dus af. Want deessentiële pijlers van de harde aanpak met bootcamps zijn in vrijwel allegevallen dezelfde: de ultieme vernedering van alle nieuwkomers, een strakkehiërarchie, een extreme groepsdruk en een onderverdeling in klassen of rangendie de gedepersonaliseerde delinquenten om beurten dubieuze voordelen geven ofhen weer ten gronde richten. Concrete resultaten, in de zin van een duurzamegedragsverbetering, hebben bootcamps nooit opgeleverd. Niet alleen lenen dezekampen zich 'als vanzelf' tot ontelbare misbruiken, maar ze wijzen evenmin opeen daling van de jongerencriminaliteit noch op een daling van het percentagerecidiven.
Van populisten had ik niets anders verwacht, maar ik wasbijzonder verbaasd over het pleidooi van sp.a-fractieleider Peter Vanvelthovenvoor dergelijke 'heropvoedingskampen'. Een hoogst ongelukkige woordkeuze.
Er is wel degelijk een weg tussen de straffeloosheid enhet opsluiten. Voor onverbeterlijke criminelen die een gevaar vormen voor desamenleving en onze fysieke integriteit is een gevangenisstraf uiteraardnoodzakelijk. Voor de anderen bestaan er wel degelijk alternatieven.Bijvoorbeeld het huisarrest dat ook effectief door de politie kan gecontroleerdworden. Rondhangende jongeren zullen twee keer nadenken alvorens de vernederingte ondergaan 's avonds thuis te moeten blijven. Een andere mogelijkheid totbestraffing is de werkstraf. Men zou diegenen die vernielingen hebbenaangericht ook kunnen verplichten om met de gemeentelijke diensten de schade teherstellen. Dit responsabiliseren, het confronteren met de gevolgen van deeigen daden, doet hen hopelijk nadenken. Een derde mogelijkheid is het betalenvan een schadevergoeding. En dan komen ook de ouders van de jongeren in hetvizier. Voor de minderjarigen zijn de ouders verantwoordelijk voor de aangerichteschade. Andere vormen van bestraffing zijn het opleggen van boetes, via eenminnelijke schikking en bemiddeling door confrontatie met de slachtoffers.
Het massaal opsluiten van jongeren is dus geen goed idee.We hebben de huidige jeugdinstellingen waar jongeren gepast begeleid worden.Maar ook die opvang kan zowel kwalitatief als kwantitatief veel beter. Ook hiergeldt opnieuw: opsluiting is voor zware geweldcriminelen vaak de enige manierom de maatschappij te beschermen. Vandaar ook de federale initiatieven totuitbreiding van de bestaande capaciteit in de federale jeugddetentiecentra.
Billijk en effectief
Maar voor vele andere jongere delinquenten zijnalternatieven mogelijk. Cruciaal is dat we kort op de bal spelen, dat we dejongeren doen voelen dat de samenleving niet tolereert dat normen overschredenworden. Een gebrek hieraan leidt tot een gevoel van straffeloosheid en doet henafglijden naar zwaarder crimineel gedrag.
Voor jonge delinquenten moet eenbillijke en effectieve straf voorzien worden, maar ook geen remedie die ergeris dan de kwaal. Ze moeten een gepaste en effectieve straf krijgen, zodat zeinzien dat wat ze hebben aangericht onaanvaardbaar is.
Patrick Dewael, 28/05/2008
