NL | FR

Dat betekent niet dat Leterme van de liberalen een blanco cheque krijgt. Ze dringen er integendeel op aan dat er nu snel werk wordt gemaakt van een volwaardig regeerakkoord, met de oranje-blauwe akkoorden als uitgangspunt en de liberale accenten prominent vooraan. "Ik wil waarschuwen voor een scenario waarin we het programma uitvechten van ministerraad tot ministerraad en zo in een sukkelstraatje terechtkomen."
Dreigen met nieuwe ultimatums voor de staatshervorming, vindt Dewael dan ook "onproductief" en Leterme kan ook maar beter zijn kartel in de hand houden. "Als je aan je kiezer een staatshervorming belooft en je gaat aan de kant staan als het moet onderhandeld worden, dan is dat erger dan je beloften niet nakomen. Dan verzuim je je plicht."

 

De Kamer kreeg donderdag voor de vermoedelijk allerlaatste keer De Grote Verhofstadtshow over de vloer. Doet het u nog wat, na meer dan twintig jaar als zijn rechterhand/luitenant/kapitein?

Dewael: "Hebben jullie nog meer militaire termen? (lacht) Ja, ik krijg daar nog altijd kippenvel van. Hij is ongetwijfeld een van de beste sprekers van de klas, altijd geweest trouwens. Hij werkt ook echt op zijn toespraken, maar ik heb hem bet liefst als hij voor de vuist weg spreekt. Dan was hij vroeger ook het gevaarlijkst. Nu is het beheerster, maar het blijft meeslepend. Als het in de partij minder ging, dan kwamen mensen naar congressen om hem te horen. Wie voor of na hem kwam, had een ondankbare job, want de mensen kwamen wel voor hem,"

 

Dat is stilaan voorbij. Wat is er aan van de kwaadsprekerij dat uzelf. Karel De Gucht en Bart Somers stilletjes aftellen tot hij uit de Zestien vertrekt?
"U zegt het: kwaadsprekerij van de concurrentie. Ik begrijp trouwens niet dat Johan Vande Lanotte zich zo verlaagt om op die manier te gaan stoken, want ik heb met hem, met Steve Stevaert en met de hele sp.a eigenlijk loyaal kunnen samenwerken. Er klopt echt niets van: tijdens de formatie hebben we Guy meer geraadpleegd dan hem soms lief was. Hij wou bewust wat afstand nemen, maar op cruciale momenten zaten we wel samen rond de tafel."

 

Echt enthousiast waren jullie toch niet toen hij op het voorplan terugkeerde?

"Toen hij in december een opdracht van de koning kreeg, heeft men echt moeten aandringen. Toen hij het toch deed, heeft de partij hem wel op de gevaren gewezen. Je kent Verhofstadt toch? Als hij de verantwoordelijkheid krijgt, dan wil hij ook slagen. Wij vonden dat het aan Yves Leterme was om de richting te bepalen en we vreesden dat Guy het in zijn plaats zou doen. Maar de regeringsverklaring was zeer duidelijk: een begroting en een staatshervorming tegen 20 maart en dan geeft hij de scepter door. Dat keurslijf heeft alle spanning weggenomen. Eigenlijk is Open Vld na de moeilijke jaren verwend, er is een kameraadschappelijke sfeer."

 

Bart Somers had het op een bepaald moment wel over een gevoel van bevrijding. Dat gevoel is u vreemd?
"Je moet dat juist begrijpen. Als een partij de premier levert, dan beperkt dat de bewegingsruimte en weegt dat op de partijvoorzitter. Als premier mag je nu eenmaal loyauteit verwachten van je partij. (fijntjes) Je zult maar premier zijn zonder de steun van de volledige partij of je kartel, niet?"

 
Het is een bizarre omkering: paars zat logisch ineen, maar de partij zat gewrongen…

"Paars was ook geen modelhuwelijk, met het migrantenstemrecht en de nachtvluchten. Zeker tot aan de verkiezingen van 2004 was het helemaal niet meer van harte en voelden we ons zwaar gematrakkeerd door de PS en zeker ook door de sp.a.!”

 
En nu valt in de partij alles op zijn plaats, maar zit u in een coalitie die u eigenlijk niet wilde.
"De huidige regeringsformule is er gekomen in bizarre omstandigheden. Oranje-blauw was logisch en dat de PS erbij is, heeft alles te maken met het kartel en de N-VA in het bijzonder. Dat verklaart waarom we in deze coalitie met vijf partijen zitten en dat zal wat mij betreft ook na 23 maart zo blijven. Maar het is nog altijd een interim-regering, zonder duidelijke visie, zonder project. Alle lof voor Verhofstadt, die gedaan heeft wat hij in de regeerverklaring beloofd had, maar het echte werk moet nog altijd beginnen. Dat zal nu van Leterme afhangen”

 
Didier Reynders blijft wel dwarsliggen en hij heeft zelfs een punt: 42 zetels in plaats van 48 omdat de premier niet gesteund wordt door zijn hele formatie. Dat is, in tegenstelling tot wat CD&V zegt, toch een politiek feit?
"Reynders heeft ongetwijfeld een punt Hij heeft een uitdagende campagne gevoerd, hij heeft echt gedurfd en hij heeft het gehaald. Net als de overwinning van Leterme en het kartel in Vlaanderen, is die van Reynders in Wallonië een politiek feit. Hij mag dus eisen dat hij een belangrijke rol speelt. En ik
begrijp zelfs dat Reynders droomde van het premierschap. De liberale familie is de grootste, zeker als N-VA in de oppositie stapt, wat nu nog altijd niet het geval is. Ik begrijp de logica niet van PS en cdH, die voor de verkiezingen een Franstalige premier willen, maar die kans met Reynders laten schieten.
"Maar aan Nederlandstalige kant is de situatie duidelijker: voor ons is de leider van het kartel CD&V-N-VA aan zet. De positie van N-VA zal in de komende dagen, weken en maanden moeten worden uitgeklaard, maar zelfs zonder de steun van N-VA blijft Leterme de eerst aangewezen Vlaming en volgt hij dus Verhofstadt op. Ik ben overigens benieuwd of N-VA niet voor Leterme zal stemmen, terwijl de partij in december op één onthouding na wel voor Verhofstadt stemde. Dat wil ik nog wel eens zien."

 

Reynders leest dat anders. De afspraak was niet dat Leterme automatisch Verhofstadt zou opvolgen als bewoner van de Zestien. hij wordt formateur. Hoe moeten we dat nu precies begrijpen?

"De voorwaarden die Verhofstadt gesteld had in zijn regeringsverklaring om op 20 maart te kunnen vertrekken, zijn gerealiseerd. Ik vind het trouwens jammer dat het daar in het debat bijna niet over gaat. De 200.000 jobs zijn gerealiseerd, de Nationale Bank zegt dat er 46.000 bij komen in 2008 en de regering voert die ambitie ook nog eens op met de activering van 15.000 werklozen extra. En daar gaat het niet over. Het gaat over borrelnootjes, sardienen en vette vissen. Dat vind ik een beetje jammer. Maar de voorwaarden zijn dus vervuld voor Verhofstadts vertrek en hij wordt opgevolgd door Leterme. Dat laat aan duidelijkheid toch niets te wensen over. Hoe dat constitutioneel zal verlopen op 20 maart, weten we nog niet, maar de vorm is ondergeschikt aan de inhoud."

 

En daar moet het werk nog beginnen.

"We moeten toch naar een volwaardig regeerakkoord evolueren en hoe dat gebeurt, hangt van Leterme af. We hebben onder oranje-blauw goede akkoorden afgesloten, het is aan Leterme om te zoeken hoe het daarmee verder moet nu de PS erbij gekomen is. Hij zal moeten tonen dat hij boven het kartel kan uitstijgen en het vertrouwen van iedereen kan winnen. Maar ik hoor de PS vandaag zeggen: 'Geef Leterme de kans die hij verdient', terwijl ze hem vroeger een 'homme dangereux' vonden.
"Leterme zal het nu moeten waarmaken en van Open Vld zal hij die kans krijgen. Wie er een post moet afgeven aan wie, hoeveel ministers er precies komen... dat zijn achterhoedegevechten en de mensen zijn daar niet mee bezig. Ze zijn die discussies beu. Daarom heeft Verhofstadt in het parlement gevraagd dat iedereen uit zijn loopgraven komt. Er zijn nu twee akkoorden, over de begroting en de staatshervorming, laat ons in godsnaam daarop stilletjes voortbouwen. De mensen krijgen het ervan op de heupen dat er zoveel tijd verloren is gegaan en het zal de historische verdienste van Verhofstadt blijken te zijn dat hij dat vertrouwen een beetje heeft hersteld."

 

Maar Reynders zal toch nog een troostprijs moeten krijgen?

"Ik kan me voorstellen dat zijn partij zich afvraagt hoe het komt dat ze omwille van een staatshervorming met cdH en PS in een regering zitten, terwijl dat toch hun prioriteit niet was. Ik begrijp dat ze vragen aan de voorzitter hoe dat komt. Maar Didier zal het verschil moeten maken op het inhoudelijke. Wat is voor hem belangrijk? De notionele aftrek, de belastingverlaging. Hij is er gedurende weken ten onrechte op aangevallen, maar hij heeft gelukkig zijn slag thuisgehaald.
"Ook Open Vld zal zijn aanwezigheid in de regering trouwens moeten kunnen aantonen door punten te scoren en ik beken dat dat moeilijker is met de PS erbij. Daarom moeten we na de begroting 2008 tot een volwaardig sociaaleconomisch regeerakkoord komen. Tegen de begrotingsopmaak 2009, na de zomer, moeten we toch wel weten waar we staan. Ik wil waarschuwen voor een scenario waarin we het programma uitvechten van ministerraad tot ministerraad en zo in een sukkelstraatje terechtkomen. We willen weten waar we naartoe gaan, Open Vld schrijft geen ongedekte cheque uit. Hoe gaan we de economie verder moderniseren, hoe zullen we omgaan met economische migratie? Dat soort waagstukken zullen we moeten kunnen trancheren. Als dat niet lukt, pas ik. Dan zit ik daar niets te doen."

 

Intussen heeft CD&V al een nieuwe deadline geproclameerd: half juli moet er een staatshervorming zijn anders stappen ze uit de regering.

"Ik vind dat een onproductieve manier van handelen."

 

De oproep van uzelf en van Verhofstadt om uit de loopgraven te komen is dus vooral gericht aan het kartel dat van ultimatum naar ultimatum gaat?

"Niet alleen aan het kartel, aan iedereen. In het begin van de interim-regering was de PS ook aan het schieten op alles wat bewoog. Ik moest heel mijn asielbeleid omgooien, iedereen regulariseren, enzovoort. Ondertussen is dat gekalmeerd. Het gaat ook over de MR. Ik heb geen lessen te geven aan Reynders en ik kan meegaan in zijn gevoelens, maar op een gegeven ogenblik moeten ze dat wel achter zich kunnen laten. MR is de sterkste partij in Franstalig België en volgend jaar zijn er regionale verkiezingen, maar ondertussen moeten ze er in de federale regering wel tegenaan en Leterme als premier aanvaarden. Dat laatste moet niet onvoorwaardelijk, maar geef hem effectief een derde kans na de twee mislukkingen van vorig jaar.
"En ook het kartel moet weten dat je niet een beetje zwanger kunt zijn, dat je niet van twee walletjes kunt blijven eten. Het was een beetje aandoenlijk om meneer Schouppe te zien argumenteren waarom het eerste akkoord over de staatshervorming toch een kans moest krijgen, terwijl Bart De Wever zat te knikken. Waarop De Wever zei waarom dat eerste akkoord onvoldoende is, terwijl Schouppe zat te knikken."

 

Wat zijn de politieke gevolgen als N-VA half aan de zijlijn blijft staan? Verzwakt dat de positie van het kartel in de onderhande1ingen?

"Dat denk ik wel. Ik kan me toch niet voorstellen dat de N-VA, waarvan de bestaansreden het communautaire en het einde van België is, zomaar aan de kant gaat staan om alles gade te slaan en dan te oordelen of hun kartelvrienden wel of niet goed onderhandeld hebben. Als je aan je kiezer een staatshervorming belooft en je gaat aan de kant staan als het onderhandeld moet worden, dan is dat erger dan je beloften niet nakomen. Dan verzuim je je plicht, dan laat je gewoon het instrument om je programma te realiseren liggen. Dan is het heel gemakkelijk om te zeggen dat het niet goed is. Kom dan zelf mee aan tafel zitten hé. Zeker aangezien het tweede pakket vooral in de regering onderhandeld zal moeten worden."

 

Gelooft u dat ze hun positie nog kunnen veranderen?

"Ik ben benieuwd naar hun stemgedrag. Ik denk niet dat ze op het moment dat hun kartelleider premier moet worden, gaan tegenstemmen of zich zelfs zullen onthouden. Doen ze dat wel, dan leggen ze toch wel een hypotheek op de slaag kansen van Leterme. Dan zitten we in een situatie dat iedereen Leterme ondersteunt, behalve zijn kartelpartner. Leg dat maar uit."

 

Letermes passage in het ziekenhuis gaf een schok, even vroeg iedereen zich af waarmee we bezig zijn. Uzelf bent ook ongelukkig in het ziekenhuis beland na een zwaar skiongeval.
"Ja, maar dat heb ik mezelf aangedaan (lacht). Je moet niet op je ski's gaan staan als je niets ziet. Maar zo'n periode tekent je wel. Je voelt dat er grenzen zijn aan de fysieke mogelijkheden en dan kom je daar relativerend uit. Ik denk dat dat ook bij Yves zo zal zijn."

 

Maar verandert het ook de houding van de anderen tegenover de politicus die er onderdoor gaat?

"Daar heb ik toch niet veel van gemerkt. Na mijn ongeluk waren het nog altijd dezelfden die op mij inhakten, hoor (lacht). Maar je moet de fysieke inspanningen ook niet overdrijven. Er wordt precies de indruk gewekt dat we zes maanden dag en nacht onderhandeld hebben, maar dat klopt natuurlijk niet. Er is door de politieke onwil veel tijd verloren en er is ook niet altijd productief onderhandeld. Normaal gezien, als je de politieke wil hebt, heb je in twee weken een regeerakkoord. Tijd verliezen vreet ook aan je kas. Fysiek is het soms minder uitputtend om twee of drie nachten door te steken voor een goede onderhandeling, dan het slabakken en kabbelen zonder dat het spel vooruit gaat."

 

Waarom bleef het dan aanslepen?

"Zelfs vooraanstaande christendemocraten als Dehaene zijn het er intussen over eens dat het spel niet vooruitging omdat sommigen voor de verkiezingen een programma hebben gemaakt dat maar tot één bevolkingsgroep gericht was. Je moet een staatshervomingsprogramma maken dat tot het hele land gericht is. Karel De Gucht heeft dat electorale doping genoemd. En dan was er natuurlijk ook Joëlle Milquet. Ik hoor haar nu kritiek geven op het hondenleven onder oranje-blauw. Sorry, maar veel van dat hondenleven is er gekomen door haar halsstarrigheid. Ik blijf er trouwens van overtuigd dat ze oranje-blauw niet wou."

 
Zijn de relaties intussen wat hersteld?

"Toch wel. Ik hoor nu ook binnen de christendemocratische familie stemmen opgaan over een staatshervorming, onder meer bij Philippe Maystadt. Al blijft de strijd op leven en dood tussen de Franstalige partijen wel sporen nalaten. Maar ze beginnen daar toch te beseffen dat ze zo de tak doorzagen waar ze zelf op zitten. Anders blijkt straks dat er niemand meer in de zaal zit, dat niemand nog
belangstelling heeft voor wat je doet. Zeker als de economische signalen blijven verontrusten. Niemand wint daarbij, zoals Verhofstadt al zei. Ze moeten dat ook achter zich kunnen laten en dat kan alleen door stilletjes van akkoord naar akkoord te gaan. Het feit dat er nu een akkoord ligt, is van een uitzonderlijk belang."

 

En aan Vlaamse kant?

"Daar is het allemaal minder erg. Er zijn vijandelijkheden geweest, maar de relaties met CD&V zijn goed. En op Johan Vande Lanotte na gaat het ook goed met sp.a."

 

Dat we dat nog mogen meemaken, na alle keren dat jullie de 'tjeven een poepje wilden laten ruiken'.
"Ach, dat,is peptalk in de campagne."

 

Toch lezen we in het liberale Volksbelang: 'De tjeven zijn terug, incluis hun maatschappelijke arrogantie. De liberalen zullen hun ideologie moeten verdedigen.'

"Dat moesten we met de socialisten toch ook doen? Alleen, met de socialisten was een akkoord een akkoord en dat is met de christendemocraten niet altijd zo geweest. Het is aan de feiten om die ervaring tegen te spreken. We hebben in het kader van oranje-blauw goed onderhandeld met hen en Leterme heeft die akkoorden toen ook verdedigd. We hopen nu op grote standvastigheid van zijn kant om die afspraken na te komen. We begrijpen dat je de PS die akkoorden niet zomaar te nemen of te laten kan voorschotelen, maar we verwachten van Leterme de nodige creativiteit en behendigheid om de belangrijke beslissingen voor de toekomst te bewaken. Mocht de CD&V, wat ik niet hoop, in de aanloop naar de sociale verkiezingen plots een vakbondspartij worden, die al onze afspraken naar de prullenmand verwijst en zegt dat we de PS maar moeten volgen, dan zeg ik nee”

 

 

Focus