NL | FR

Wat dacht u toen het sms'je over Fehriye Erdal binnenliep?

«Ik dacht: 'Shit!'»

 

Vanuit Frankrijk leek u de zaak aanvankelijk te minimaliseren.

«Nee, ik was aangeslagen. Ik wist dat het een ingewikkeld verhaal zou worden. En dat we weinig konden ondernemen. Ik zal het tot het einde van mijn dagen blijven herhalen: de rechtbank had in maart 2000 beslist dat Erdal een vrij persoon was. Dat gebeurde in een tijdsklimaat waarin links-progressieve kringen Erdal bestempelden als 'een strijdster voor de goede zaak'. De observatiemaatregel was ook genomen om haar te beschermen. Ze kon dus pas met man en macht, met internationale seining en aanhoudingsbevel worden opgespoord van zodra ze veroordeeld was. Extreem gesteld: zelfs als mevrouw Erdal die bewuste maandagavond was tegengehouden door een politieman, dan had men haar nog dezelfde avond opnieuw moeten vrijlaten. Men had hooguit een pv kunnen opstellen.»

 

U bleef in Frankrijk van maandag tot donderdagochtend. Waarom bent u niet meteen in uw wagen gesprongen en teruggekeerd?

«Om wat te doen? Ik heb eerst het vonnis afgewacht. Dat viel dinsdagnamiddag rond 17 uur. Meteen daarna werd Erdal een internationaal geseinde terroriste. Strikt genomen is dat het terrein van collega Onkelinx (Justitieminister, nvdr.), die tijdens de krokusweek in Brussel was. Ik ging ervan uit dat Onkelinx de eerste persconferentie wellicht alleen zou geven. Tot ik aanvoelde dat zij het liever samen met mij deed. Geen probleem. Tegen woensdag hebben we dan een gezamenlijk persbericht verstuurd.»

 

«Intussen hing ik de hele tijd aan de gsm om te overleggen met mijn kabinet, met de federale politie of met Justitie. Ik heb nauwelijks op de skilatten gestaan. De Vlamingen in het hotel, waren er op de duur mee aan het lachen: 'Er loopt hier ene rond die zijn gsm aan zijn oor heeft vastgenaaid.' Zelfs een rustige maaltijd was er niet meer bij. (ironisch) Ik was een hoogst sociale en zeer goed gehumeurde reisgenoot.»

 

En toen werd uw humeur helemaal verknald: een boze premier Verhofstadt beval u terug te keren met een regeringsvliegtuig.

«Van die boosheid of dat bevel heb ik alleszins niks gemerkt. Ik besefte zeer goed dat ik naar België moest om tekst en uitleg te geven aan de media. Ik zei dus tegen de premier: 'Hoe organiseer ik een snelle terugkeer?' Verhofstadt zei: 'Geen probleem, er is een Falcon ter beschikking.' Zo werd het praktisch haalbaar. (schamper) Als ik de criticasters goed beluister, had ik naar België moeten terugliften. Ik ben dan halsoverkop vertrokken. Alles achtergelaten in La Clusaz: bagage, kinderen en hotelrekeningen.»

 

Hoe reageerden uw drie kinderen?

«Ik moet er geen tekening bij maken: na een moeilijk jaar, door de echtscheiding, was dit symbolisch én emotioneel een belangrijke vakantie voor mijn gezin. Eindelijk waren we er eens met zijn allen even uit. Mijn dochter en oudste zoon waren trouwens jarig in Frankrijk. Het valt zwaar om die ambiance te onderbreken. Maar mij hoor je niet klagen, hé. It's part of the job. Toen ik destijds op het kabinet kwam, zei Tony Duquesne me: 'Welkom op Binnenlandse zaken, ge zult geen enkele rustige vakantie meer hebben. Ge zult zelfs geen minuut rust hebben. Men zal u blijven bestoken met alle mogelijke vragen.' Ik antwoordde toen: 'Dat is één van de redenen waarom ik naar de federale regering ben gekomen. Hier heb ik zin in.'»

 

De affaire-Erdal zorgde niet voor oprispingen in het gezin? Zo van: 'Verdorie vader, zoek eens een andere job?'

(lacht) «Mijn kinderen zeggen dat niet, maar ze hebben het al vaak gedacht. Ze vroegen me verbaasd: 'Is het weer van dat?' Dan probeer ik dat te sussen: 'Volgende keer beter, we zullen onze vakantie nog eens moeten overdoen, want dit was niet wat het moest zijn.'»

 

Meteen na de persconferentie in Brussel vloog u terug naar Frankrijk. 'Om onbekommerd te gaan voortskiën', beweerden kwatongen. 'Om spullen te gaan ophalen', zei uw woordvoerder. 'Voor de kinderen', was uw versie. Wat was het nu?

«Er circuleerden intussen zoveel verhalen, dat ik in het parlement openlijk heb gezegd: 'Mijn kinderen, onder wie één minderjarige, waren achtergebleven.' En ja, ik heb getwijfeld of ik niet alles kon laten afhandelen door mijn vrienden. In mijn hoofd woedde er een conflict tussen mijn verantwoordelijkheid als minister en als vader. (zucht) Achteraf vraag ik me wel af waar al die heisa voor nodig was. Nadat ik vrijdag definitief was teruggekeerd, heb ik het hele weekend geen enkele journalist meer gehoord. En het contact met alle veiligheidsdiensten verliep  net als in Frankrijk  voornamelijk via de gsm. Sterker, mijn verblijf in Frankrijk of het terughalen van mijn kinderen heeft het dossier-Erdal op geen enkele manier beïnvloed: is dat niet de essentie?»

 

Toen uw relatie met VRT-journaliste Greet Op De Beeck bekend raakte, noemde u uw privé-leven heilig. Nu het u goed uitkwam, pakte u zelf uit met uw privé-leven. Uw opportunisme lijkt groter dan uw rechtlijnigheid.

(licht geïrriteerd) «Kijk eens, in het eerste geval wou de pers komen neuzen, want 'Dewael is aan het scheiden en zit bij een andere vrouw.' Dat was ongeoorloofde inmenging. Ik heb toen gezegd: 'What the fuck, bemoei u hier niet mee, beperk u tot mijn beleidsdaden.' In het andere verhaal deden sommigen uitschijnen dat mijn skivakantie het dossier-Erdal geschaad had. Dus heb ik de puntjes op de i gezet. Dat is geen misbruik van mijn privacy. Dat was relevante informatie om de aantijgingen te weerleggen. Ik moést even teruggaan. Meer niet. Heb ik daarmee onrecht gedaan aan het dossier?»

 

Hoe komt het dat de affaire-Erdal meer op uw schouders terechtkwam dan op die van Laurette Onkelinx? Zij is toch bevoegd voor de Staatsveiligheid én de opsporing van Erdal?

«Heel simpel: de Vlaamse media bombardeerden mij tot de spreekbuis van dit dossier. Het ging meteen van 'tjak, hoe zit dat met die skivakantie?'. Bovendien was en is de Waalse pers maar matig geïnteresseerd in de hele affaire. Gevolg: mevrouw Onkelinx had het over '32 agenten die Erdal observeerden'. Zij noemde dat cijfer en ìk mocht het mee uitleggen. De waarheid is: Erdal werd sinds de verscherpte observatie eind februari slechts door twee agenten en één wagen tegelijk geschaduwd. Daarvoor stond er zes jaar lang enkel een statische camera opgesteld bij haar verblijfplaats. En nu komen we bij de essentie.»

 

Aha?

«De federale politie zegt mij: 'Erdal hield zich bijna 100 honderd procent aan haar meldingsplicht.' De oppositie probeert me nu te pakken op het feit dat mevrouw Erdal er vaak vanonder zou zijn gemuisd zonder zich te melden. Tja, de beelden uit de camera bij Erdals verblijfplaats werden om de week eens bekeken. Ik sluit niet uit dat je in de jaren 2000 tot en met 2006 verschillende 'verdwijnfeitjes' kunt traceren. We hadden geen waterdicht systeem. Dat moest ook niet, gelet op het feit dat Erdal in vrijheid was gesteld. Dat moet je achteraf niet gaan beoordelen alsof we zes jaar lang te maken hadden met  ik citeer even Pieter De Crem  'de meest staatsgevaarlijke gangster sinds de voorbije twintig jaar'.»

 

Waarom kreeg u niet gezegd wat premier Verhofstadt afgelopen woensdag wel heeft gezegd: 'De verdwijning van Erdal was een zeer spijtig en zeer ongelukkig incident'.

«Ik heb wel gezegd: 'Ik begrijp dat deze zaak veel emotie en verontwaardiging losweekt.'»

 

Da's toch veel softer en neutraler?

«Verhofstadt is niet rechtstreeks bevoegd, hé. Ik heb lang nagedacht of ik mocht zeggen: 'Er zijn fouten gemaakt.' Maar als ik zoiets verkondig als bevoegd minister, is de volgende vraag: 'En wie heeft er fouten gemaakt?' Dan is de trein vertrokken. Dan heeft het geen enkele zin meer dat de Comités I en P nog een onderzoek uitvoeren.»

 

«Of stel dat ik nog straffer ga: 'Hier is geblunderd en er zullen koppen rollen.' De volgende dag zeggen de media én de man aan de toog: 'Dewael wil de kleine garnalen pakken. Hij schuift het in andermans schoenen.' Dus zeg ik: 'Rustig jongens, we gaan na of alles volgens de regels van de kunst is verlopen.' Ik ga de eventuele blunderaars niet vrijspreken door vooraf mijn oordeel te verkondigen. In de affaire-Dutroux zijn alle disciplinaire onderzoeken op niks uitgedraaid omdat sommige politici in de onderzoekscommissie  niet ik  de mensen al vooraf veroordeeld hadden.»

 

Goed dat u over Dutroux begint. Na zijn ontsnapping hebben de bevoegde ministers Johan Vande Lanotte en Stefaan De Clerck zich niet weggestoken achter 'een onderzoek'. Ze namen meteen ontslag.

«De vergelijking tussen de vrije vrouw Erdal en volksvijand nummer één Dutroux gaat totaal niet op. Maar De Clerck en Vande Lanotte hadden ook eerst een onderzoek kunnen afwachten.»

 

Na de ontsnapping van Dutroux zei u: 'De ministers wezen in alle mogelijke richtingen, maar keken zelden of nooit in eigen boezem, tot ergernis en consternatie van de bevolking die zich afvroeg of er in dit land dan blijkbaar niemand verantwoordelijkheid kon dragen'. Waarom gaat die kreet niet op voor de vlucht van Erdal?

«Bij politieke verantwoordelijkheid moet je je als minister afvragen: 'Ben ik niet nalatig geweest? Heb ik alles gedaan wat ik moest doen?' In de zaak-Erdal kan ik daar in eer en geweten 'ja' op antwoorden. In het geval van Dutroux hebben De Clerck en Vande Lanotte wellicht geconcludeerd dat ze alertere signalen hadden moeten geven over de bewaking van Dutroux. Vergeet niet: er waren slechts twee rijkswachters bij Dutroux toen hij zijn dossiers ging inkijken. Ter vergelijking: op zijn proces werd hij massaal bewaakt.»

 

Koen Dassen, ontslagnemend chef van de Staatsveiligheid, meldde dat hij u, minister Onkelinx en premier Verhofstadt liefst drie keer heeft gewaarschuwd voor de vlucht van Erdal. Kan hij zich dergelijke kritiek permitteren?

«Meneer Dassen was bezorgd omdat hij mevrouw Erdal niet kon aanhouden. Om die reden wou hij van die opdracht afgeraken. Dat heeft hij ons begin 2005 laten weten. Als overheid hebben we toen geantwoord: 'Je moet dat wél doen, of je nu zin hebt of niet. Ten tweede: je moet Erdal niet aanhouden. Je hebt maar één opdracht: weten waar Erdal is zodra ze kan worden aangehouden.' Ook dat is niet gelukt. Dus blijven we zitten met vragen.»

 

Staat de nieuwe job van meneer Dassen op uw kabinet ter discussie?

«Ik wacht het onderzoek af. Maar àlles staat ter discussie: Dassen en de hele Staatsveiligheid. De betrokken agenten zullen uitleg moeten komen geven voor het Comité I.»

 

De CD&V heeft de hele week gegniffeld: paarse ministers staan op de skilatten, terwijl de oppositie doorwerkt.

«Pfff, Annemans van het Vlaams Belang stond ook op de skilatten. Daarover gaat dit dossier toch niet? 'Dewael gaat skiën en wij niet': da's toch krankjorum? Ik heb trouwens ook doorgewerkt en ben op elk moment het dossier blijven volgen. Men speelt politieke spelletjes om me te beschadigen. Ik heb de voorbije week een pak artikels over mezelf gelezen. Die begonnen allemaal met: 'We hebben de indruk dat...' Daar heb ik geen verhaal tegen.»

 

Opnieuw werd uw imago van 'gebronzeerde playboy op de skilatten' in de verf gezet.

«Daar til ik niet zwaar aan. Men speelt op de man en niet op de bal: da's een teken dat men geen goeie argumenten heeft. 'Sluit Erdal dan op, meneer de minister', zei CD&V'er Tony Van Parys. 'Zo simpel is dat.' Van een partij als het Vlaams Belang verwacht ik zulke uitspraken, van een respectabele ex-minister van Justitie verwacht  ik  geen  regime  van  totale  willekeur.»

 

Veel mensen vonden de zaak-Erdal de zoveelste Belgenmop. Een lezersbrief in onze krant vatte het mooi samen: 'Mijn kippen heten allemaal Erdal, moet ik ze nu ophokken of laat ik ze vrij rondlopen?'

«Gelukkig maakt de volksmond zulke grappen. Maar ter hoogte van de Wetstraat hing een soort collectieve hysterie in de lucht. Men had bloed geroken. Elke dag laaide de hoop op dat er koppen zouden rollen.»

 

Intussen fietst de paarse regering van het ene incident naar het andere: Van den Bossche met de stookoliefactuur, Reynders met de falende fiscus, Dewael met Erdal...

«De negatieve uitvergroting door de media veroorzaakt die perceptie. Ik las gisteren in een krant dat de gasramp in Gellingen ook de schuld van paars is. Terwijl het rampenplan toen voorbeeldig heeft gewerkt. Terzijde gezegd: toen die ramp plaatsvond, was ik op weg naar de kust voor mijn vakantie. Ik ben meteen afgedraaid richting rampterrein. Maar als zelfs rampen te wijten zijn aan het falen van paars, dan zijn we toch in het surrealisme beland.»

 

Wanneer is de volgende vakantie gepland?

(lacht ongemakkelijk) «No comment.»

 

De ene keer breekt u uw been, nu heeft u de affaire-Erdal aan uw been... Er hangt een doem over uw skivakanties.

«Wel, het feit dat ik dit keer mijn been niet gebroken heb, is wellicht het beste bewijs dat ik weinig geskied heb.» (lacht)

 

Focus