NL | FR

Met zijn 55 jaar kan Patrick Dewael nu al terugkijken op een rijk gevulde carrière. Precies een kwarteeuw geleden werd hij Vlaams minister van Cultuur. Sinds 1999 was hij achtereenvolgens Vlaams minister-president, federaal vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken, en Kamervoorzitter... tot zijn partijvoorzitter Alexander De Croo een jaar geleden de stekker uit de regering trok. Sindsdien is de Tongenaar 'gewoon' Kamerlid. Dat lijkt hem bijzonder goed te bevallen, want de man ziet er ontspannender uit dan ooit.

 

Zo te zien gaat het u goed?

"Absoluut. Een jaar geleden heb ik mijn mandaat van burgemeester van Tongeren opnieuw opgenomen, en dat is prettig. De Wetstraat mag dan in standstill staan, op lokaal niveau werkt politiek wél, kan je snel dingen in beweging krijgen. Ik heb me ook opnieuw ingeschreven aan de balie. Vanaf juli zal ik opnieuw actief zijn in mijn advocatenkantoor Dewael-Van Doren."

 

Een jaar geleden trok Alexander De Croo de stekker uit de regering. Was dat wel de juiste beslissing?

"Ja. Iedereen geeft toe dat zowat alle dossiers sinds 2007 geblokkeerd waren, omdat Brussel-Halle-Vilvoorde niet gesplitst raakte en een nieuwe staatshervorming uitbleef. De stekker uit de regering trekken was de enige mogelijkheid om iets te veranderen."

 

Uw partij was nochtans verdeeld over die beslissing?

"Integendeel, er was grote eensgezindheid om uit de regering te stappen. Vergeet niet dat dringende dossiers zoals de fundamentele sanering van de overheidsfinanciën, het pensioendossier, de modernisering van justitie en het asiel- en migratiebeleid absoluut niet de goede richting uit gingen. Er moest iets gebeuren. Er was wel discussie: moesten we de stekker eruit trekken of moesten we de regering laten vallen tijdens een stemming in de Kamer over de Vlaamse B-H-V-voorstellen. In dat laatste geval hadden we niet alleen gestaan."

 

Open Vld heeft gespeeld en verloren, want bij de verkiezingen van 13 juni 2010 werd uw partij afgestraft?

"De mensen zijn erg geradicaliseerd en hebben toen massaal op de N-VA gestemd. Alle andere Vlaamse partijen hebben verloren, ook Open Vld. Ondanks de slechte verkiezingsuitslag heeft niemand binnen de partij de positie van Alexander De Croo ter discussie gesteld."

 

Het soortelijk gewicht van Open Vld is wel erg klein geworden. Hoe moet uw partij opnieuw meer body krijgen?

"De agressieve verkiezingscampagne van het kartel CD&V/N-VA heeft ons in 2007 veel stemmen gekost. De Vlaamse verkiezingen van 2009 en de federale verkiezingen vorig jaar hebben daar nog een schep bovenop gedaan. Net zoals in de jaren '90 zal het tijd vragen om opnieuw boven water te komen. De partij heeft al een serieuze verjonging doorgevoerd. Pas als we opnieuw in een normaal politiek klimaat belanden, kunnen die mensen doorgroeien. De burger begrijpt niet dat Open Vld op Vlaams niveau in de oppositie zit, maar federaal nog in de uittredende regering."

 

N-VA en PS waren de grote overwinnaars op 13 juni 2010. Dacht u ook dat die duidelijke uitslag de dingen snel zou doen opschieten?

"Neen, en dat heeft twee redenen. Zo zijn er de grote tegenstellingen tussen Vlamingen en Franstaligen, die voor het eerst echt voelbaar waren tijdens de onderhandelingen op Hertoginnedal in 2007. Ik was daarbij en ik heb toen grote ogen getrokken. Sindsdien is de afstand alleen maar vergroot. Er bestaan geen nationale partijen en overlegstructuren meer. En omdat een federale kieskring uitblijft, krijg je hier elke verkiezing opnieuw twee campagnes - in het noorden en het zuiden van het land - waarbij spierballengerol de norm wordt en de zaken steeds meer geradicaliseerd worden."

 

En de tweede reden?

"Nog nooit zijn we zo ver afgeweken van de klassieke procedures: bij een normale regeringsvorming komt er na de informateur een formateur. Die probeert zijn partij te overstijgen en smijt zich, om daarna premier te worden. De N-VA is de grootste partij en Bart De Wever kreeg bijna 800.000 naamstemmen, maar hij wil geen premier worden. Elio Di Rupo wilde dat wel, maar durfde zich uiteindelijk niet smijten. Gevolg is dat beide overwinnaars mekaar sindsdien bekampen, met de totale blokkering als gevolg."

 

Speelt Bart De Wever een spel?

"We moeten stoppen met intentieprocessen te maken. The proof of the pudding is in the eating. Sinds 3 september vorig jaar wordt er niet meer onderhandeld. We kregen wel een verduidelijker, bemiddelaar en onderhandelaar die nota's maakten waar de partijen commentaar op konden geven. Maar dat was vragen om perslekken, waardoor de voorstellen ook binnen de kortste keren werden afgeschoten. Het is hoog tijd voor een andere aanpak."

 

Welke aanpak?

"Wouter Beke moet zich volgende week smijten. Hij moet een synthesenota maken met mogelijke oplossingen voor de verschillende knelpunten en de partijen samen rond de tafel brengen voor echte onderhandelingen. Dan pas zal duidelijk worden wie er spelletjes speelt. Gelijktijdig moet er een tweede gespreksstafel komen waar er onderhandeld wordt over de sociaaleconomische en maatschappelijke dossiers."

 

Hoeveel partijen moeten rond die onderhandelingstafel zitten?

"Rond de eerste onderhandelingstafel over de staatshervorming zitten best zoveel mogelijk partijen. Negen partijen is voor mij geen probleem, want je hebt een tweederde meerderheid nodig voor een staatshervorming. Vandaag blijkt dat het fout was om enkel over de staatshervorming te praten, want de dringende dossiers die ik eerder opsomde, verdwenen naar de achtergrond. Dat kunnen we ons niet blijven permitteren. De tijd dringt."

 

Wat stelt u voor?

"Een twee-sporenbeleid: parallel met de communautaire onderhandelingen moet je aan een tweede tafel praten over de socio-economische en maatschappelijke thema's. Als je deze discussie start, kan je dingen concreet maken en oplossingen vinden, waardoor ook de communautaire onderhandelingen misschien vlotter gaan lopen. Wouter Beke kan de twee tafels voorzitten, maar er kunnen ook twee verschillende voorzitters zijn."

 

En welke partijen moeten er rond die tweede tafel plaatsnemen?

"Omdat het daar gaat over de invulling van het regeerakkoord, lijkt het me logisch dat dit gebeurt door de partijen die in de nieuwe federale regering zullen zitten."

 

Wordt alles niet beter aan één tafel onderhandeld?

"Dat is niet zo logisch door het grote aantal partijen. Kijk, met de groenen valt perfect te praten over een staatshervorming. Maar als je met hen moet praten over de nucleaire uitstap of migratie, gaat het heel lang duren. We zijn op een punt gekomen dat men moet kiezen wie er aan tafel plaatsneemt. Open Vld is bereid om aan de twee tafels aan te schuiven. Maar we zullen wel voorwaarden stellen bij deelname aan de sociaaleconomische tafel. En ik herhaal dat Open Vld niet in een nieuwe regering stapt zonder voorafgaandelijk akkoord over de staatshervorming. We hebben onze les in 2007 wel geleerd."

 

Welke partijen moeten de nieuwe regering vormen?

"Het is aan de N-VA en PS om dat te bepalen."

 

Stapt Open Vld desnoods in een regering zonder de N-VA?

"Open Vld kan niet voor de N-VA kiezen. Wij stellen voorwaarden aan onze regeringsdeelname: een staatshervorming én sociaaleconomische hervormingen. Het lijkt me logisch dat de N-VA aan de twee onderhandelingstafels zit. Komt het tot een akkoord, dan moet elke partij voor zichzelf uitmaken of dit voldoende is om al dan niet in een regering te stappen."

 

De regering in lopende zaken doet het behoorlijk. Kan die niet aanblijven?

"Dat is onhoudbaar. Een regering in lopende zaken kan niet gesanctioneerd worden als ze niet uitvoert wat het parlement haar opdraagt. Ze kan geen topmagistraten en -ambtenaren vervangen. Er is de druk op de financiële markten. En zo'n regering moet met voorlopige twaalfden werken waardoor ze geen doortastende maatregelen kan nemen. Kijk, we hebben Europa zopas beloofd dat we tegen 2015 een budgettair evenwicht halen. Maar hoe we dat gaan doen, weten we nog niet. Neen, het is onbespreekbaar dat deze regering de legislatuur uitdoet. Open Vld zal daar niet aan meewerken."

 

Ondertussen wordt steeds harder op Bart De Wever geklopt?

"Het bashen van Bart De Wever moet stoppen. Iédereen moet de verkiezingsuitslag respecteren. Kijk, ook voor de N-VA is de Octopusnota de leidraad voor deze onderhandelingen. Daarin staat dat de federale staat behouden en zelfs versterkt wordt. Wel, het zou goed zijn dat de N-VA dit aan de onderhandelingstafel nog eens duidelijk maakt. Daarnaast moeten de Vlaamse partijen afspraken maken over welke staatshervorming ze willen. Als voorzitter van de grootste Vlaamse partij zou Bart De Wever hier het initiatief moeten nemen."

 

Terwijl de Franstaligen een front vormen, maken de Vlaamse partijen ruzie. We verzwakken onszelf?

"Dat is perceptie. De Vlamingen denken dat de Franstaligen een front vormen omdat ze niet willen bewegen. Of denk je dat de PS, het cdH of de MR dezelfde mening hebben over Brussel of het migratieprobleem? Neen, zij pakken het alleen strategisch beter aan."

 

Is het mogelijk om nu al een regering te vormen die daarna binnen het jaar een communautair pact uitwerkt?

"Neen. Wij hebben redenen om de Franstaligen te wantrouwen. Deze manier van werken is in 2007 toegepast en totaal mislukt omdat de Franstaligen, eens de regering er was, niet meer wilden bewegen. PS-kopstuk Philippe Moureaux heeft onlangs nog gezegd dat de Franstaligen daar fout zijn geweest. Feit is dat we dringend moeten afstappen van de onderwerpingslogica die de Franstaligen ervaren en de tirannie van de minderheid waar Vlamingen het zo moeilijk mee hebben. Anders zie ik geen uitweg uit dit verhaal."

Eric DONCKIER

Yves LAMBRIX

Focus