Opening cultuurseizoen de VELINX 2010-2011
Op cultureel vlak gaat het Tongeren voor de wind. Wij bevinden ons – wat cultuur en toerisme betreft - in een fase van hoogconjunctuur. En met de wind in de zeilen moeten wij dit ‘momentum’ grijpen, niet om op onze lauweren te rusten, maar wel om met een open blik en op creatieve wijze nieuwe initiatieven op te starten. Vandaag openen wij het cultuurseizoen 2010-2011 niet toevallig met een groepstentoonstelling van de Koninklijke Tongerse Kunstkring. Met de organisatie van deze expo slaat de VELINX drie vliegen in één klap en komt zij tegemoet aan haar drieledige maatschappelijke opdracht inzake cultuureducatie, cultuurparticipatie en cultuurproductie. Nog tot 7 november 2010 stellen 25 lokale (amateur)kunstenaars rond het thema ‘Het Spiegelbeeld Weerspiegelt’ hun werk aan ons voor.
In zijn toespraak bij de voorstelling van het nieuwe seizoen van het Antwerpse Toneelhuis haalde Bart Meuleman een citaat aan van de Gentse filosoof Frank Vande Veire over de plaats van de kunsten in onze wereld. Hij stelt de politieke wereld, u en vooral mij niet onbekend, tegenover de wereld van de schone - en soms minder schone- kunsten. In het maatschappelijke en politieke debat zoeken we volgens deze filosoof naar compromissen om onze wereld zo leefbaar mogelijk te houden/maken. Daartegenover stelt hij de wereld der kunsten als arena om het oneens te zijn met elkaar. "Laten we de discussie en het conflict in de eerste plaats binnen deze arena uitvechten, opdat we misschien, heel misschien iets van dat conflict daar kunnen achterlaten."
Misschien dat kunst dan toch heel soms een heel klein beetje de wereld kan redden? Het is trouwens frappant dat ook op persoonlijk vlak kunst een rol speelt op dikwijls moeilijke momenten. Er wordt meer poëzie voorgedragen tijdens begrafenissen dan op literaire voordrachten om het met een boutade te stellen. Kunst geeft ons de mogelijkheid om uitdrukking te geven aan het onzegbare, dit is één van de redenen waarom kunst ook zo dikwijls misbegrepen of verkeerd geïnterpreteerd wordt.
Onenigheid en onbegrip gaan hand in hand in de wereld van kunst en cultuur. Vandaar ook dat er – jammer genoeg voor sommigen - meer kookprogramma's dan cultuurprogramma's te zien zijn op ons scherm. Er bestaat geen éénduidige receptuur als het op kunst en cultuur aankomt. We zullen op dit vlak altijd dummy's blijven en maar goed ook. Anders was de smaakpolitie al lang opgericht.
Een cultuurcentrum als de VELINX wil daarom een vrijplaats van ideeën en gedachten voor zijn. Ideeën waar u het hartsgrondig mee oneens kan en mag zijn of waarin u even, heel even, kan opgaan in bezieling van muzikant, acteur of danser. Dit huis wil graag een thuis zijn voor deze kunstenaars, maar ook voor u, de toeschouwer, het publiek. In het gemeentelijk cultuurbeleidsplan omschreven we onze missie als volgt 'De lat hoog, de drempel laag' en dat is ook de opdracht die de VELINX de komende jaren zal trachten te volbrengen.
Ondertussen zijn we trouwens bijna meerderjarig. Tijdens de beginjaren onderging niet alleen Tongeren maar de hele regio een schokgolf als gevolg van de culturele tsunami die Barbara Wyckmans hier veroorzaakte. Een golf waarvan de deiningen nog altijd voelbaar zijn, maar ook een golf waarop het schip de VELINX nog altijd lustig ronddobbert. Dankzij deze fundamenten, een continue artistieke profilering en de broodnodige publiekswerking staan we waar we nu staan. Het bordje uitverkocht zal meer dan eens bovengehaald worden dit seizoen, het aantal abonnementen steeg met meer dan 30%, de waardering van de kunstenaars en gezelschappen is en blijft groot en ook, niet onbelangrijk, de receptieve functie van dit gebouw wordt steeds meer naar waarde geschat. Het is duidelijk dat de Tongenaar en 'zijn geboeren' de weg naar de VELINX weten te vinden. Als stadsbestuur zullen we blijven investeren in de artistieke opdracht van dit huis maar ook in de receptieve functie van de VELINX. Geen bootje op rustig kabbelend water, maar een culturele vuurtoren voor de hele regio. Het zou zelfs niet slecht zijn om zo nu en dan ook wat deining te veroorzaken. De VELINX wordt trouwens niet voor niets door de Provincie Limburg gehonoreerd met een erkenning als cultuurcentrum met een regionale werking (23.000 euro).
Als Oudste Stad van België mogen we overigens geenszins de fout maken van enkel in het verleden te leven. Steek een spade in de Tongerse grond en het Gallo Romeins Musem, een instelling om met recht en reden trots op te zijn, heeft weer een artefact bij in zijn collectie. Maar dikwijls vergeten we de waarde van wat er boven de grond, tussen onze 2 oren, leeft: de creativiteit van de ondernemer, de bezieling van de kunstenaar, de verwondering van de toeschouwer. Dit ongrijpbare gegeven is van vitaal belang voor de ontwikkeling van onze maatschappij en voor uw en mijn welzijn. Ik zou zelfs durven stellen dat dit het meest waardevolle kapitaal – creativiteit in de meest brede zin - is waar we in ons land over beschikken. De greep van Europa en multinationals allerhande heeft tot nader order nog altijd niet kunnen verhinderen dat de Jan Fabres, Luc Percevals, Martin Margiela's, Luc Tuymansen, Wim Vandekeybussen, Gerard Mortieren, Hugo Clausen, Broeders Dewaele en De Keersmaekers van deze wereld – allemaal opgetrokken uit Belgische klei - hoge toppen scheren in het buitenland. Probeert u maar eens evenveel voetballers of zelfs sportlui tout court van wereldklasse op te noemen. Kwaliteit die we moeten koesteren en ondersteunen. Kwaliteit die we ook willen tonen en laten doorschemeren in de VELINX. Het zou ons te ver leiden om het programma te doorlopen of een lijstje met namen op te sommen, daarvoor verwijs ik u graag naar de seizoensbrochure en de website van de VELINX. Morgen zal trouwens elke Tongenaar het aanbod van de VELINX voor de komende weken in zijn bus ontvangen. Zeswekelijks zullen we alle inwoners van Tongeren warm maken voor al het moois dat hier in de VELINX te zien zal zijn.
Ik omschreef de VELINX daarnet als een culturele vuurtoren, dit is iets heel anders dan een ivoren toren. Sinds 2008 is de VELINX geïntegreerd als stadsdienst in ons bestuurlijk apparaat. Kansen lagen hier voor het grijpen en werden ondertussen gegrepen. Samenwerkingsverbanden werden opgezet met onder andere Basilica, de cultuurdienst, de jeugddienst, de Gezinsbond en de Piepel. Al deze diensten dragen bij tot een zinvolle invulling van uw en mijn vrije tijd in onze gemeente. Ook hier wil de VELINX zich als een trouwe partner engageren om doelgroepen als jeugd, medioren, jonge gezinnen en senioren te bereiken.
Aan de vooravond van het nieuwe cultuurseizoen nodig ik u dan ook graag uit om het herhaaldelijk met elkaar oneens te zijn, maar evenzeer om samen te delen in de soms toch mystieke ervaring van die ene uitvoering of dat bouleverserende theaterstuk. Want beste mensen, zoals ik in het verleden al stipuleerde: cultuur maakt het verschil (De warme hand). Boeiend zou ik er nog tussen haakjes aan willen toevoegen.
Waanzinnig boeiende tijden staan ons ook te wachten tijdens de zomerperiode van 2011wanneer we Tongeren zullen omtoveren tot een heuse festivalstad. Met het straattheater- en het stadsmuzikantenfestival hebben we al een mooi en breed gewaardeerd parcours afgelegd en ook het c.v. van Basilica/Festival van Vlaanderen is op zijn zachtst gezegd imponerend te noemen. Het samenbrengen van deze initiatieven - in tijd én ruimte - in één bruisend festivalprogramma zal ongetwijfeld klassieke muziek nog meer op de kaart plaatsen in Tongeren en Tongeren tegelijkertijd weer op de klassieke kaart in Vlaanderen.
Dames en Heren
Ik vermeldde het reeds: ‘deze stad heeft een rijk cultuurhistorisch patrimonium’ Sommige restanten zijn zelfs beschermd als Unesco-werelderfgoed of ze krijgen 2 sterren in de Michelin-reisgids.
Maar deze bezienswaardigheden op zich vertellen natuurlijk niet alles. Ze moeten stuk voor stuk aangevuld worden met historische feiten, verhalen en objecten. Deze laatste laten toe om aan de materiële restanten een bepaalde invulling en betekenis mee te geven. Ook op dit vlak is Tongeren evenwel meer dan goed bedeeld. Onze stad was één van de eerste steden die reeds in een vroeg stadium (d.i. 2002) de kans kreeg om een gesubsidieerde erfgoedwerking uit te bouwen en alleszins profileert onze stad zich op het vlak van erfgoed. De recente oprichting van een projectvereniging Haspengouw-Voeren (die haar werking start per 1 januari 2012) biedt uiteraard een aantal voordelen die met schaalvergroting gepaard gaan. Een belangrijke uitdaging bestaat evenwel in het continueren van een erfgoedwerking met een inhoudelijke focus op de stad Tongeren. Dit betekent concreet dat dient te worden voorzien in een lokaal ankerpunt inzake erfgoedwerking, dat zowel inhoudelijk projecten op maat van Tongeren zal realiseren alsook een interface zal vormen ten opzichte van de projectvereniging en de overige lokale erfgoedactoren.
We moeten bovendien het hardnekkige misverstand en het stereotiepe beeld de wereld uithelpen als zou aandacht voor zijn lokale erfgoed duiden op een al te enge focus op het verleden. Integendeel, zorgvuldig omgaan met erfgoed geeft net richting aan de toekomst. De koppeling aan bepaalde projecten in het verleden benadrukt net bepaalde innovaties en een aansluiting bij de toenmalige moderniteit. Door het behoud en de ontsluiting van ons erfgoed leren we niet alleen meer over het verleden, we leren ook de achtergronden van anderen beter kennen. Of om het met de woorden van de Nederlandse historicus Willem Frijhoff te zeggen ‘erfgoed is cultuur van en voor de toekomst’.
U heeft zonder twijfel al gemerkt dat de Stad Tongeren momenteel heel wat projecten ‘in uitvoering’ heeft, waarbij de restauratie van verschillende historische panden of sites vrijwel steeds centraal staat. Denk ondermeer aan de Moerenpoort of nog de archeologische site aan het Vrijthof. Het mag duidelijk zijn dat erfgoed in deze e.a. gevallen niet enkel een historische relevantie heeft, maar eveneens een culturele en recreactieve (toeristische en dus economische) waarde. Bezoekers uit binnen- en buitenland zakken naar Tongeren af. Niet voor een snelle passage, maar wel voor een meerdaags verblijf. Tongeren promoten als ‘stad van cultuur en erfgoed’ betekent dat we er een ‘culturele hotspot’ van moeten maken. Dat kan op zijn beurt een aantrekkelijk vestigingsklimaat met zich brengen, hetgeen ook weer nieuwe mogelijkheden biedt.
Ons rijkelijk aanwezige erfgoed is een opportuniteit die het stadsbestuur ten volle zal benutten om nog meer in te zetten op haar cultuur en geschiedenis, niet enkel voor externe bezoekers aan de Oudste Stad van België, maar zeker ook voor haar eigen inwoners. Ook voor de Tongenaren zelf kan het verleden immers betekenisvol zijn, als een vorm van reflexie van de huidige maatschappij. Het stadsbestuur zal er alleszins nauw op toezien dat het aanwezige erfgoed – dat zo prominent, maar tegelijk vaak ook zeer impliciet aanwezig is - op verschillende wijzen wordt geïnventariseerd, ontsloten en gepromoot.
Op een moderne, hedendaagse manier uitpakken met ons verleden; verrassen, inspireren, inwoners en bezoekers onbekende zaken en verhalen laten ontdekken, dat is ons doel. Tongeren heeft daartoe bijzonder veel mogelijkheden die we meer dan ooit zullen benutten.
Ik dank u.
Patrick Dewael
Burgemeester
