Toespraak: 8 mei - Bevrijdingsdag
Op 8 mei 1945 capituleerde Duitsland, waardoor in Europa een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. Vandaag vieren we voor de 66ste keer V-day, dat staat voor Victory day. De V staat ook voor vrede, verdraagzaamheid, vooruitgang, veiligheid en vrijheid. Het staat ook voor onze vastberadenheid om dit nooit meer te laten gebeuren. De Tweede Wereldoorlog toonde ons het ergste van waartoe racisme, haat en onverdraagzaamheid in staat zijn. Een wereld waarin we nooit meer willen leven. 55 miljoen doden. 25.000 doden per dag, zes jaar lang. Zes lange jaren van honger, angst, gruwel en vernieling.
Gedurende meer dan 5 jaar voerden de Westerse democratieën, waaronder België, een strijd op leven en dood met het nazisme. De inzet was heel belangrijk, namelijk onze vrijheid van spreken, van denken, van vergaderen,onze vrijheid om zelf invulling te geven aan ons leven, onze vrijheid om via verkiezingen zelf onze politieke leiders te mogen kiezen.
Vandaag moeten we stil staan bij onvrijheid elders in de wereld. Leven in vrijheid is het hoogste goed en moet ten alle tijden beschermd en nagestreefd worden. Vrijheid komt er immers niet vanzelf. De strijd die de bevolking in Lybië, Egypte, Bahrein, Syrië, Ivoorkust en op zoveel andere plaatsen levert om die vrijheid ook in hun land te verwezenlijken toont hoeveel moed er nodig is om vrij te kunnen zijn.
Wat is vrijheid? Het is de erkenning van het recht van een ander om zichzelf te zijn. Vrijheid kun je alleen beleven in een omgeving waarin je veilig bent, waar vrede is. Vrede is een voorwaarde om vrij te kunnen zijn. Zonder vrede ben je nergens. Om vrede te realiseren zijn vaak grote inspanningen nodig en een blijvende waakzaamheid. Een oorlog maakt de mensen immers niet nieuw, al lijkt dit soms zo.
Er wordt wel eens gezegd dat onze scholieren vandaag geen besef meer zouden hebben van oorlog. Zij zien vrijheid misschien als iets dat al té vanzelfsprekend is. Zelf heb ik de oorlog gelukkig ook niet meegemaakt, maar ik heb er van mijn ouders en grootouders veel over horen spreken. Mijn grootvader van moederszijde Arthur Vanderpoorten was de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken. Hij werd door de Duitsers omwille van politieke ideeën opgepakt en afgevoerd naar het concentratiekamp van Bergen-Belsen. Daar is hij twee weken voor de bevrijding van het kamp gestorven. Die kennis heb ik doorgegeven aan mijn kinderen, en die kennis moet ook blijven doorgeven worden aan uw kinderen en kleinkinderen. Al was het maar om vanzelfsprekendheid niet te laten evolueren tot onverschilligheid. En zodat iedereen zou begrijpen dat we voortdurend moeten opkomen voor de democratie, voor de vrijheid en voor de verdraagzaamheid. Zodat datgene wat ooit gebeurde, namelijk de Tweede Wereldoorlog, nooit meer zal gebeuren.
Welzijn en welvaart zijn de beste wapens tegen oorlog - wie zou daar aan durven twijfelen. We beseffen echter te weinig dat dit universele waarden zijn. Waarden waar iedereen op deze aarde recht op heeft. De realiteit leert ons echter dat heel wat mensen niet van deze waarden kunnen genieten. De schrijnende ongelijkheid die onze aardbol tekent mag door onze welvaart niet verdrongen worden.
Heden ten dage is vooral de Derde Wereld ten prooi aan de nationalistische retoriek van de talrijke corrupte en autoritaire regimes. Maar ook in Europa is het eng nationalisme aan een nieuwe opmars bezig. In Hongarije won de extreemrechtse partij Jobbik dat staat voor ‘Beweging voor een Beter Hongarije’. In de straten van tal van Hongaarse steden lopen de aanhangers in een soort Burgerwachten in zwarte uniformen door de straten. En zij keren zich openlijk en fysiek tegen onder meer de Romazigeuners. Hongarije paste ook zijn grondwet aan en keurde een mediawet goed waardoor de oppositie aan banden wordt gelegd. In Finland won de extreemrechtse partij ‘De Ware Finnen’ die zich radicaal keren tegen immigranten en tegen Europa. In Nederland won Geert Wilders die voorstelt om de Koran te verbieden en een kopvoddentaks in te voeren. In Vlaanderen blijft het Vlaams Belang openlijk haat strooien.
Sinds de financiële en economische crisis blijken steeds meer mensen, ook in Europa, gevoelig te zijn voor de lokroep van het nationalisme. Dat voorspelt immers een ‘gouden toekomst’ voor zover ze zich maar kunnen terugplooien op hun verleden. Daarom pleiten ze voor het terugsturen van migranten, het ‘zuiveren’ van het eigen volk en voor protectionisme. Allemaal ingrediënten en ressentimenten die ook in de jaren tussen de twee wereldoorlogen zo sterk aan bod kwamen.
8 mei is dus een dag die we niet zomaar vieren. Het is een dag die we kost wat kost in ere moeten houden. Om te herinneren aan het feit dat eng nationalisme in het verleden maar ook vandaag nooit geleid hebben tot vrede en welvaart, maar steeds tot geweld en armoede. Op deze dag brengen we hulde aan alle oud-strijders, aan alle gesneuvelden, aan alle verzetslieden, ja aan iedereen die toen de toekomst van dit land, van de huidige en toekomstige generaties hebben veilig gesteld. Dankzij hen hebben wij vrede, veiligheid, vooruitgang en vrijheid. Ook door uw aanwezigheid levert u allen een bescheiden, maar belangrijke bijdrage aan het streven naar een vredevolle toekomst.
Ik wens u hiervoor uitdrukkelijk te bedanken.
